Başkandan
Dr. Nazım KURUCA
Giresun Türk Ocağı Başkanı
Türk Milletinin Has Ocağı: Türk Ocakları
25.10.2025
Osmanlı Devleti’nin son yıllarında emperyalizme karşı direnç gösterip mücadele eden Türk milletinin en önemli dayanağı Türk Ocakları olmuştur. Balkan Muharebelerinde yaşanan talihsiz hadiseler ve ülkede baş gösteren siyasî çekişmeler Türk toplumu üzerinde ciddi sıkıntılar yaratmıştır. Bu sıkıntıların da aşmak için Türk Ocaklarının kurulmasına dair ilk düşünceler, Askerî Tıbbiye ve Mülkiyeli gençler arasında yayılan vatanperverlik ve milliyet duygusunun teşkilatlı hale gelmesiyle ortaya çıkmıştır.
11 Mayıs 1911’de 190 Tıbbiyeli Türk Genci: “Türk kavminin hayat-ı inkıraz yaşadığı, buna selefleri gibi lakayt kalamayacaklarını belirten Tıbbiyeliler, “hayatın ebedî bir mücadele ve bu mücadelede muvaffakiyetin en büyük şartının maarif ve mekteplerin galebesi” olduğunu ifade ederek “ziraat, ticaret ve sanayi ile kazanılmış bir içtimai hâkimiyeti, kuru bir siyasi hâkimiyete tercih ettiklerini’’ belirtiyorlardı. Ayrıca “Müstakbel neslimiz miskinliği günah, çalışmayı ibadet bilsin.” diyen Tıbbiyeliler, amaçlarının gerçekleşmesi için de “her türlü fırka ihtilaflarının üstünde, her türlü siyaset dağdağalarının haricinde yeni bir cereyan” meydana getirebileceğini” ifade eden bir beyanname neşretmişlerdir.
Yapılan müzakereler neticesinde Fuat Sabit’in teklifi üzerine kurulacak bu cemiyete Türk Ocağı ismi verilmiştir. Fiili kuruluşunu 20 Haziran 1911 tarihinde gerçekleştirilen Türk Ocakları, resmi kuruluşunu ise 25 Mart 1912 ‘de tamamlamıştır. Resmi kuruluşu için mesul murahhas olarak seçilen Kâhya Emin Ağaoğlu Halis Turgut tarafından Tanin Gazetesinde ocağın tüzüğü hakkında ilan edilmiştir. Böylece fiili kuruluşundan yaklaşık 9 ay sonra resmen kurulan Türk Ocakları’nın ilk yönetim kurulu Ahmet Ferit (Reis), Yusuf Akçura (II. Reis), Mehmet Ali Tevfik (Umumi Kâtip), Dr. Fuat Sabit (Veznedar) şeklinde teşekkül etmiştir.
Türk Ocakları Hamdullah Suphi Bey’in 1913 Mayıs’ında Genel Başkan seçilmesiyle beraber İstanbul dışında da teşkilatlanmaya başlanmıştır. Birinci Dünya Savaşı’nın başlarında Türk Ocakları İstanbul Şubesinin üye sayısı hızla arttığı gibi, İstanbul dışında da şubeler açılmaya başlanmıştır. Birinci Dünya Savaşı içinde İstanbul ve farklı vilayetlerde 35 Ocak açılmıştır. Ayrıca Hamdullah Suphi, Bakü’nün yanı sıra Türkistan ve Çin’de de Türk Ocaklarının açıldığından bahsetmektedir. Millî Mücadele döneminde, Türk Ocakları mensupları hem fikriyat hem de teşkilatlanma safhasında Mustafa Kemal Paşa’nın yanında yer alarak yapılan mücadelede oldukça etkin olmuşlardır. Dolayısıyla Türk Ocakları, İmparatorluk’tan Millî Devlet’e geçiş dönemi ile Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş safhasında üstlenmiş olduğu görev ve sorumlulukla yakın tarihimize bir nevi damgasını vurmuştur. Giresun Türk Ocağı’nın kuruluş tarihini Ağustos-1917 olarak belirten kişilerin ocağın kuruluş tarihiyle ilgili doğru bilgilere yer verdiğini söylenebilir. Elde bulunan belgeler ve Türk Yurdu’nda yazılan yazıya bakılacak olursa Giresun Türk Ocağı’nın ilk faaliyetlerine 1917 senesinde başladığını destekler nitelikte olduğu görülmektedir.
Giresun Türk Ocağı’nın diğer iskele ve kasabaları geçtiğine dair bilgi bizleri farklı yorumlar yapmaya teşvik etmektedir. Öncelikle aklımıza gelen yorum ise: Karadeniz’de açılan ilk Türk Ocağı şubesinin de Giresun’da olduğu ihtimalidir. Yapmış olduğumuz taramalarda da Türk Ocakları’nın kurulduğu 1912 senesinden, Giresun Türk Ocağı’nın kurulduğu 1917 senesine kadar Karadeniz Bölgesi’ni kapsayan alanda net olarak herhangi bir Türk Ocağı’nın varlığına rastlanmamıştır. Bu durum “Türk Ocakları” adıyla Karadeniz’de kurulan ilk milliyetçi derneklerden birinin “Giresun Türk Ocağı” olduğu göstermektedir. Yayın hayatına 1917 yılında başlayan Ana Türk Yurdu Mecmuası, Giresun Türk Ocağı’nın birinci derecede yayın organıdır. Mecmuanın çıkmış yedi sayısına ulaşmış bulunmaktayız. Derginin kapakları incelendiğinde “Türklerin faidesine çalışır” ifadesinden amacının Türklüğe hizmet olduğu görülmektedir. Giresun Türk Ocağı’nın 1918 yılında faaliyetlerinin durmasının ardından Mili Mücadele yılları boyunca Giresun’da etkin bir dernek veya kuruluşun faaliyet göstermediği tespit edilmiştir. Nihayet 1923 yılında Bilgi Yurdu Derneği kurularak, Türk Ocağı’nın çalışmalarına benzer şekilde faaliyetler göstermiştir. Bilgi Yurdu Derneği 1923 yılından Türk Ocağı’na dönüşeceği tarihe kadar Giresun vilayetinde bilimsel ve kültürel çalışmaların temsilcisi olmuş ve milli konulara gösterdiği hassasiyetle dikkat çekmiştir. Mustafa Kemal Paşa’nın 19 Eylül 1924 tarihinde Giresun’u ziyareti Giresun’da ikinci defa Türk Ocakları şubesinin açılmasına imkân vermiştir. Gazi Mustafa Kemal Paşa Giresun ziyaretinde Bilgi Yurdu Derneğini ziyaret etmiş ve bu heyecanlı gençlere yeni ve daha geniş bir bina tahsis edilmesini istemiştir. Bununla birlikte gençlere; Aynı amaca hizmet eden kuruluşların bir çatı altında toplanmasının güçlerine güç katacağını ifade etmiş ve Bilgi Yurdu Derneğini, Türk Ocağına çevirmeleri önerisinde bulunmuştur. Mustafa Kemal Paşa’nın bu ziyareti Giresun’da Türk Ocakları’nın yeniden alevlenmesi açısından önemli bir sonuç doğurmuştur. Mustafa Kemal Paşa’nın Giresun’a gerçekleştirdiği ziyaretten sonra gerekli hazırlıklar tamamlanmış ve Şubat 1925 tarihinden itibaren Giresun Türk Ocağı’nın ikinci dönemi olarak adlandırdığımız dönem başlamıştır. Giresun Türk Ocağı 1925 yılından 1931 yılına kadar Giresun’da faaliyetlerini sürdürmüş ve Giresun’da Türkçü bir anlayışla birlikte Giresun ahalisinin kültürel gelişimine katkıda bulunmuştur.
Giresun Türk Ocağı uzun yıllar faaliyetlerine başlayamamış ve 1990 yılında yapılan kongre ile faaliyetlerine yeniden başlamıştır. Birbirinden kıymetli üyelerin kayıtlı olduğu ocağımızda milli menfaatler her zaman vazgeçilmez düsturumuz olmuştur. Giresun Türk Ocağı olarak, yaklaşık on beş yıldan bu yana hiç ara verilmeden “Cuma Sohbetleri” adı altında seminer faaliyetlerimiz devam etmektedir. Yapılan sohbetler için seçilen konular titizlikle seçilmekte ve şehrimizi ve ülkemizi yakından ilgilendiren konulara ağırlık verilmektedir. Özellikle üniversite gençlerine yönelik olarak sürdürülen “Mefkure Mektebi” seminerleri gençler tarafından ilgiyle takip edilmektedir. Ocak faaliyetlerine katılan birçok öğrencimiz yüksek lisans ve doktora programlarında akademik çalışmalarına devam etmektedir. Ocak tarafından sürdürülen bilimsel çalışmalar, şehrimizdeki diğer kurumlara da taşınarak iş birliği yapılmaktadır.
Ocak, olarak mali imkanlar ölçüsünde şehrimize üniversite eğitimi için gelen ve ihtiyaç sahibi olan gençlerimize burs verilmektedir. Özellikle ocağımıza hizmet etmiş ve ebedi aleme irtihal eden üyelerimizin hatırlarını yaşatmak için çalışmalar yapılmaktadır. Ocak faaliyetleri, Türk Ocakları Genel Merkezi tarafından hazırlanan faaliyet kitaplarında yer almaktadır. Ocak faaliyetleri sosyal paylaşım sitelerinde takip edilmekte olup, faaliyetler hakkında takipçiler tarafında ziyadesiyle müspet dönüşler alınmaktadır.
Serhat Çakmak tarafından “Türk Milliyetçiliğinin Teşkilatlanması Sürecinde Giresun Türk Ocağı 1917-2021” adıyla hazırlanan kitap çalışması Der Yayınları tarafından 2022 yılında yayınlanmıştır. Aynı zamanda Giresun Türk Ocağı hakkında birçok bilimsel çalışma yapılarak ilim dünyasının hizmetine sunulmuştur. Yaklaşık 106 yıl önce büyük bir heyecan ile kurulan Giresun Türk Ocağı günümüzde de faaliyetlerini aynı şevk ve heyecan ile sürdürmektedir.
11 Mayıs 1911’de 190 Tıbbiyeli Türk Genci: “Türk kavminin hayat-ı inkıraz yaşadığı, buna selefleri gibi lakayt kalamayacaklarını belirten Tıbbiyeliler, “hayatın ebedî bir mücadele ve bu mücadelede muvaffakiyetin en büyük şartının maarif ve mekteplerin galebesi” olduğunu ifade ederek “ziraat, ticaret ve sanayi ile kazanılmış bir içtimai hâkimiyeti, kuru bir siyasi hâkimiyete tercih ettiklerini’’ belirtiyorlardı. Ayrıca “Müstakbel neslimiz miskinliği günah, çalışmayı ibadet bilsin.” diyen Tıbbiyeliler, amaçlarının gerçekleşmesi için de “her türlü fırka ihtilaflarının üstünde, her türlü siyaset dağdağalarının haricinde yeni bir cereyan” meydana getirebileceğini” ifade eden bir beyanname neşretmişlerdir.
Yapılan müzakereler neticesinde Fuat Sabit’in teklifi üzerine kurulacak bu cemiyete Türk Ocağı ismi verilmiştir. Fiili kuruluşunu 20 Haziran 1911 tarihinde gerçekleştirilen Türk Ocakları, resmi kuruluşunu ise 25 Mart 1912 ‘de tamamlamıştır. Resmi kuruluşu için mesul murahhas olarak seçilen Kâhya Emin Ağaoğlu Halis Turgut tarafından Tanin Gazetesinde ocağın tüzüğü hakkında ilan edilmiştir. Böylece fiili kuruluşundan yaklaşık 9 ay sonra resmen kurulan Türk Ocakları’nın ilk yönetim kurulu Ahmet Ferit (Reis), Yusuf Akçura (II. Reis), Mehmet Ali Tevfik (Umumi Kâtip), Dr. Fuat Sabit (Veznedar) şeklinde teşekkül etmiştir.
Türk Ocakları Hamdullah Suphi Bey’in 1913 Mayıs’ında Genel Başkan seçilmesiyle beraber İstanbul dışında da teşkilatlanmaya başlanmıştır. Birinci Dünya Savaşı’nın başlarında Türk Ocakları İstanbul Şubesinin üye sayısı hızla arttığı gibi, İstanbul dışında da şubeler açılmaya başlanmıştır. Birinci Dünya Savaşı içinde İstanbul ve farklı vilayetlerde 35 Ocak açılmıştır. Ayrıca Hamdullah Suphi, Bakü’nün yanı sıra Türkistan ve Çin’de de Türk Ocaklarının açıldığından bahsetmektedir. Millî Mücadele döneminde, Türk Ocakları mensupları hem fikriyat hem de teşkilatlanma safhasında Mustafa Kemal Paşa’nın yanında yer alarak yapılan mücadelede oldukça etkin olmuşlardır. Dolayısıyla Türk Ocakları, İmparatorluk’tan Millî Devlet’e geçiş dönemi ile Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş safhasında üstlenmiş olduğu görev ve sorumlulukla yakın tarihimize bir nevi damgasını vurmuştur. Giresun Türk Ocağı’nın kuruluş tarihini Ağustos-1917 olarak belirten kişilerin ocağın kuruluş tarihiyle ilgili doğru bilgilere yer verdiğini söylenebilir. Elde bulunan belgeler ve Türk Yurdu’nda yazılan yazıya bakılacak olursa Giresun Türk Ocağı’nın ilk faaliyetlerine 1917 senesinde başladığını destekler nitelikte olduğu görülmektedir.
Giresun Türk Ocağı’nın diğer iskele ve kasabaları geçtiğine dair bilgi bizleri farklı yorumlar yapmaya teşvik etmektedir. Öncelikle aklımıza gelen yorum ise: Karadeniz’de açılan ilk Türk Ocağı şubesinin de Giresun’da olduğu ihtimalidir. Yapmış olduğumuz taramalarda da Türk Ocakları’nın kurulduğu 1912 senesinden, Giresun Türk Ocağı’nın kurulduğu 1917 senesine kadar Karadeniz Bölgesi’ni kapsayan alanda net olarak herhangi bir Türk Ocağı’nın varlığına rastlanmamıştır. Bu durum “Türk Ocakları” adıyla Karadeniz’de kurulan ilk milliyetçi derneklerden birinin “Giresun Türk Ocağı” olduğu göstermektedir. Yayın hayatına 1917 yılında başlayan Ana Türk Yurdu Mecmuası, Giresun Türk Ocağı’nın birinci derecede yayın organıdır. Mecmuanın çıkmış yedi sayısına ulaşmış bulunmaktayız. Derginin kapakları incelendiğinde “Türklerin faidesine çalışır” ifadesinden amacının Türklüğe hizmet olduğu görülmektedir. Giresun Türk Ocağı’nın 1918 yılında faaliyetlerinin durmasının ardından Mili Mücadele yılları boyunca Giresun’da etkin bir dernek veya kuruluşun faaliyet göstermediği tespit edilmiştir. Nihayet 1923 yılında Bilgi Yurdu Derneği kurularak, Türk Ocağı’nın çalışmalarına benzer şekilde faaliyetler göstermiştir. Bilgi Yurdu Derneği 1923 yılından Türk Ocağı’na dönüşeceği tarihe kadar Giresun vilayetinde bilimsel ve kültürel çalışmaların temsilcisi olmuş ve milli konulara gösterdiği hassasiyetle dikkat çekmiştir. Mustafa Kemal Paşa’nın 19 Eylül 1924 tarihinde Giresun’u ziyareti Giresun’da ikinci defa Türk Ocakları şubesinin açılmasına imkân vermiştir. Gazi Mustafa Kemal Paşa Giresun ziyaretinde Bilgi Yurdu Derneğini ziyaret etmiş ve bu heyecanlı gençlere yeni ve daha geniş bir bina tahsis edilmesini istemiştir. Bununla birlikte gençlere; Aynı amaca hizmet eden kuruluşların bir çatı altında toplanmasının güçlerine güç katacağını ifade etmiş ve Bilgi Yurdu Derneğini, Türk Ocağına çevirmeleri önerisinde bulunmuştur. Mustafa Kemal Paşa’nın bu ziyareti Giresun’da Türk Ocakları’nın yeniden alevlenmesi açısından önemli bir sonuç doğurmuştur. Mustafa Kemal Paşa’nın Giresun’a gerçekleştirdiği ziyaretten sonra gerekli hazırlıklar tamamlanmış ve Şubat 1925 tarihinden itibaren Giresun Türk Ocağı’nın ikinci dönemi olarak adlandırdığımız dönem başlamıştır. Giresun Türk Ocağı 1925 yılından 1931 yılına kadar Giresun’da faaliyetlerini sürdürmüş ve Giresun’da Türkçü bir anlayışla birlikte Giresun ahalisinin kültürel gelişimine katkıda bulunmuştur.
Giresun Türk Ocağı uzun yıllar faaliyetlerine başlayamamış ve 1990 yılında yapılan kongre ile faaliyetlerine yeniden başlamıştır. Birbirinden kıymetli üyelerin kayıtlı olduğu ocağımızda milli menfaatler her zaman vazgeçilmez düsturumuz olmuştur. Giresun Türk Ocağı olarak, yaklaşık on beş yıldan bu yana hiç ara verilmeden “Cuma Sohbetleri” adı altında seminer faaliyetlerimiz devam etmektedir. Yapılan sohbetler için seçilen konular titizlikle seçilmekte ve şehrimizi ve ülkemizi yakından ilgilendiren konulara ağırlık verilmektedir. Özellikle üniversite gençlerine yönelik olarak sürdürülen “Mefkure Mektebi” seminerleri gençler tarafından ilgiyle takip edilmektedir. Ocak faaliyetlerine katılan birçok öğrencimiz yüksek lisans ve doktora programlarında akademik çalışmalarına devam etmektedir. Ocak tarafından sürdürülen bilimsel çalışmalar, şehrimizdeki diğer kurumlara da taşınarak iş birliği yapılmaktadır.
Ocak, olarak mali imkanlar ölçüsünde şehrimize üniversite eğitimi için gelen ve ihtiyaç sahibi olan gençlerimize burs verilmektedir. Özellikle ocağımıza hizmet etmiş ve ebedi aleme irtihal eden üyelerimizin hatırlarını yaşatmak için çalışmalar yapılmaktadır. Ocak faaliyetleri, Türk Ocakları Genel Merkezi tarafından hazırlanan faaliyet kitaplarında yer almaktadır. Ocak faaliyetleri sosyal paylaşım sitelerinde takip edilmekte olup, faaliyetler hakkında takipçiler tarafında ziyadesiyle müspet dönüşler alınmaktadır.
Serhat Çakmak tarafından “Türk Milliyetçiliğinin Teşkilatlanması Sürecinde Giresun Türk Ocağı 1917-2021” adıyla hazırlanan kitap çalışması Der Yayınları tarafından 2022 yılında yayınlanmıştır. Aynı zamanda Giresun Türk Ocağı hakkında birçok bilimsel çalışma yapılarak ilim dünyasının hizmetine sunulmuştur. Yaklaşık 106 yıl önce büyük bir heyecan ile kurulan Giresun Türk Ocağı günümüzde de faaliyetlerini aynı şevk ve heyecan ile sürdürmektedir.